ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਕੇ 103 ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਪਛਾਣ ਮੰਨੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸੁਖਨਾ ਝੀਲ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀ ਆਰਦ੍ਰਭੂਮੀ ਯਾਨੀ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। 15 ਅਕਤੂਬਰ 2026 ਨੂੰ ਰਾਮਸਰ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਐਲਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੁਖਨਾ ਵੈਟਲੈਂਡ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਆਰਦ੍ਰਭੂਮੀਆਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਦੀਆਂ ਪਹਾੜੀਆਂ ਦੀ ਤਲਹੱਟੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੁਖਨਾ ਵੈਟਲੈਂਡ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਲਈ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਜਲ ਭੰਡਾਰ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਜਲਗ੍ਰਹਿਣ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਗਾਦ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਮੌਸਮ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਹੁੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਇੱਥੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਜਲਜੀ ਪੌਦਿਆਂ, ਝਾੜੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਤੱਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਵਾਸ ਸਥਾਨ ਮੌਜੂਦ ਹਨ।
ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁਰਲੱਭ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਅਹਿਮ
ਸੁਖਨਾ ਵੈਟਲੈਂਡ ਸਥਾਨਕ ਜਲ-ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆਈ ਫਲਾਈਵੇਅ ਰਾਹੀਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਵਾਸੀ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਟਿਕਾਣਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ, ਪ੍ਰਜਨਨ, ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਕਟਗ੍ਰਸਤ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦਾ ਕਾਮਨ ਪੋਚਾਰਡ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਵਿਲੁਪਤ ਹੋਣ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਪੈਲਸ ਫਿਸ਼ ਈਗਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇੱਥੇ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਬਲੈਕ ਪੌਂਡ ਟਰਟਲ ਵੀ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਸੰਭਾਲ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਵਧੀ
ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਸੁਖਨਾ ਵੈਟਲੈਂਡ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਹੋਰ ਵਧ ਗਈ ਹੈ। ਰਾਮਸਰ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਲਗ੍ਰਹਿਣ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਗਾਦ ਦੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਹਮਲਾਵਰ ਪੌਦਿਆਂ ਦੇ ਵਧਣ ਵਰਗੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਮਿੱਟੀ ਅਤੇ ਨਮੀ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੰਮ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਹਮਲਾਵਰ ਬਨਸਪਤੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਹਟਾਉਣ ਵਰਗੇ ਉਪਾਅ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੁਖਨਾ ਵੈਟਲੈਂਡ ਦੇ ਕੁਦਰਤੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਕੇਂਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਵਧਾਈ
ਕੇਂਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਮੰਤਰੀ ਭੂਪੇਂਦਰ ਯਾਦਵ ਨੇ ਇਸ ਉਪਲਬਧੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ X ‘ਤੇ ਪੋਸਟ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਸੁਖਨਾ ਝੀਲ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੌਜ ਝੀਲ ਨੂੰ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਲਬਧੀ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਆਰਦ੍ਰਭੂਮੀਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਰਕਾਰ ਆਰਦ੍ਰਭੂਮੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਝੀਲਾਂ ਨੂੰ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ ਦਾ ਦਰਜਾ ਮਿਲਣਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਮੀਰ ਆਰਦ੍ਰਭੂਮੀ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਆਰਦ੍ਰਭੂਮੀਆਂ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ, ਜਲਵਾਯੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ੀ-ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਭੂਪੇਂਦਰ ਯਾਦਵ ਨੇ ਇਸ ਉਪਲਬਧੀ ਲਈ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਦਿੱਤੀ।
ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ?
ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ ਅਜਿਹੀ ਆਰਦ੍ਰਭੂਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਝੀਲਾਂ, ਦਲਦਲੀ ਇਲਾਕੇ, ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ, ਤੱਟਵਰਤੀ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੇ ਜਲ ਖੇਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੈਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਾਮਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ 2 ਫਰਵਰੀ 1971 ਨੂੰ ਆਰਦ੍ਰਭੂਮੀਆਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਲਈ ਇੱਕ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਮਸਰ ਕਨਵੈਨਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਮਝੌਤੇ ਤਹਿਤ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਆਰਦ੍ਰਭੂਮੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਮਸਰ ਸਾਈਟ ਦਾ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
