ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਬੋਲਾ ਵਾਇਰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਕੋਪ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਇਬੋਲਾ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਲਾਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੁਣ ਤੱਕ 900 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸ਼ੱਕੀ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 223 ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਾਮਲੇ ਕਾਂਗੋ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ 112 ਲੋਕ ਸੰਕਰਮਿਤ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ 11 ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਲਾਗ ਗੁਆਂਢੀ ਯੂਗਾਂਡਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਫੈਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅੱਠ ਮਾਮਲੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮੌਤ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਈ ਹੈ। WHO ਦੇ ਮੁਖੀ ਟੇਡ ਰੌਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਹਤ ਏਜੰਸੀਆਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਕਾਰਨ ਸਥਿਤੀ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਹੈ।
ਇਸ ਵਾਰ, ਇਬੋਲਾ ਦਾ ਬੁੰਡੀਬੁਗਿਓ ਸਟ੍ਰੇਨ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਬੋਲਾ ਦਾ ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਰੂਪ ਹੈ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਖਾਸ ਟੀਕਾ ਜਾਂ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਸਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ ਹੋਰ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 2007 ਵਿੱਚ ਯੂਗਾਂਡਾ ਦੇ ਬੁੰਡੀਬੁਗਯੋ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖੋਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। WHO ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ 30% ਤੋਂ 50% ਤੱਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕਿੱਥੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਇਹ ਲਾਗ?
ਇਹ ਲਾਗ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਕਾਂਗੋ ਦੇ ਇਟੂਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਸੀ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਜਦੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। WHO ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਆਵਾਜਾਈ ਕਰਕੇ ਵਾਇਰਸ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਹੈ। ਲਾਗ ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਕੀਵੂ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਕੀਵੂ ਪ੍ਰਾਂਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਕੀਵੂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ M23 ਬਾਗੀ ਸਮੂਹ ਦੇ ਨਿਯੰਤਰਣ ਹੇਠ ਹਨ।
ਕਾਂਗੋ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਤੋਂ ਭੱਜੇ ਮਰੀਜ
ਇਬੋਲਾ ਨਾਲ ਜੰਗ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਕਾਂਗੋ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ, ਇਟੂਰੀ ਪ੍ਰਾਂਤ ਦੇ ਮੋਂਗਬਵਾਲੂ ਜਨਰਲ ਰੈਫਰਲ ਹਸਪਤਾਲ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ। ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੇ ਇਲਾਜ ਦੇ ਟੈਂਟਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ 18 ਇਬੋਲਾ ਮਰੀਜ਼ ਭੱਜ ਗਏ। ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਇੱਕ ਮਰੀਜ਼ ਈਬੋਲਾ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਘੁੰਮ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਪੂਰਬੀ ਕਾਂਗੋ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਟਕਰਾਅ ਨੇ ਸਿਹਤ ਟੀਮਾਂ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਹੋਰ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੱਤ ਹੋਰ ਮਰੀਜ਼ ਭੱਜ ਗਏ। ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰ ਮਰੀਜ਼ ਭੱਜਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਮਰ ਗਿਆ। ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਤੋਂ ਲਿਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਈਬੋਲਾ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਛੂਤ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਸਕਾਰ ਲਾਗ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਗਏ?
ਭਾਰਤ ਨੇ ਕਾਂਗੋ ਅਤੇ ਯੂਗਾਂਡਾ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਲਈ ਕੋਵਿਡ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਟੋਕੋਲ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਵਾਈ ਅੱਡਿਆਂ ‘ਤੇ ਥਰਮਲ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਲੱਗ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਸੈਲਫ ਡਿਕਲੇਰੇਸ਼ਨ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਨੇ 24 ਮਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਐਡਵਾਇਜਰੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਨੋਟਿਸ ਤੱਕ ਕਾਂਗੋ ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਗਣਰਾਜ, ਯੂਗਾਂਡਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਕੇਰਲ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ 21 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
23 ਮਈ ਨੂੰ ਯੂਗਾਂਡਾ ਤੋਂ ਬੰਗਲੁਰੂ ਵਾਪਸ ਆਈ ਇੱਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹਲਕੇ ਦਰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਵਧਾਨੀ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਰੋਗ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਈਸੋਲੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਔਰਤ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਲੱਛਣ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਸਦਾ ਨਮੂਨਾ ਟੈਸਟ ਲਈ ਨੈਸ਼ਨਲ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਵਾਇਰੋਲੋਜੀ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਟੈਸਟ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਈਬੋਲਾ ਨੈਗੇਟਿਵ ਪਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ।
ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਗਏ?
17 ਮਈ, 2026 ਨੂੰ, WHO ਨੇ ਕਾਂਗੋ ਵਿੱਚ ਫੈਲ ਰਹੇ ਈਬੋਲਾ ਦੇ ਬੁੰਡੀਬੁਗਿਓ ਸਟ੍ਰੇਨ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿਹਤ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। WHO ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਲਾਗ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਫੈਲਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕਾਰਵਾਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਫਰੀਕਾ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਡਿਜ਼ੀਜ਼ ਕੰਟਰੋਲ (CDC) ਨੇ ਨੌਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਜੋਖਮ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀਬੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ: ਅੰਗੋਲਾ, ਬੁਰੂੰਡੀ, ਮੱਧ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਗਣਰਾਜ, ਇਥੋਪੀਆ, ਕੀਨੀਆ, ਰਵਾਂਡਾ, ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ, ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਅਤੇ ਜ਼ੈਂਬੀਆ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਇਰਸ ਫੈਲਣ ਦਾ ਜੋਖਮ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। EU ਨੇ ਈਬੋਲਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਇਰਸਾਂ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਲਈ ਅਫਰੀਕਾ CDC ਨੂੰ ਫੰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ 2 ਮਿਲੀਅਨ ਯੂਰੋ (ਲਗਭਗ 220 ਮਿਲੀਅਨ ਰੁਪਏ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅਫਰੀਕਾ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਰੂਟਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯਾਤਰੀ ਟਰੈਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਸਰਗਰਮ ਕੀਤੇ ਹਨ। 25 ਮਈ ਨੂੰ, ਇਟਲੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਸ਼ੱਕੀ ਈਬੋਲਾ ਮਾਮਲੇ ਪਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਟੈਸਟ ਨੈਗੇਟਿਵ ਆਏ ਹਨ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਕਾਂਗੋ, ਯੂਗਾਂਡਾ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਸੁਡਾਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੈਨੇਡਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਇਮੀਗ੍ਰੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ 90 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਯੂਗਾਂਡਾ ਨੇ ਕਾਂਗੋ ਆਉਣ-ਜਾਣ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਡਾਣਾਂ ਨੂੰ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕਈ ਅਫਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਟੈਸਟਿੰਗ, ਆਈਸੋਲੇਸ਼ਨ ਵਾਰਡ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਈਬੋਲਾ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ?
ਵਾਇਰਸ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ 1976 ਵਿੱਚ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਈਬੋਲਾ ਇੱਕ ਸੰਕਰਮਿਤ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਖੂਨ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥਾਂ, ਕੱਪੜਿਆਂ, ਬਿਸਤਰੇ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁਖਾਰ, ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਉਲਟੀਆਂ, ਦਸਤ ਅਤੇ ਖੂਨ ਵਗਣ ਵਰਗੀਆਂ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮਲੇਰੀਆ। ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲਾਗ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
