ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਰਹੱਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ 25ਵਾਂ ਦੌਰ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦੀ ਵਿਵਾਦ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਤੱਕ 8 ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਿੰਦੂਆਂ ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣੀ।
ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਹੱਦੀ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਕਦਮ ਚੁੱਕਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦੀ 25ਵੀਂ ਵਾਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸੀਮਾ ਨਿਰਧਾਰਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਸਮੇਤ ਅੱਠ ਵੱਡੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣੀ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸਕਿਓਰਿਟੀ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰ ਅਜੀਤ ਡੋਭਾਲ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰੀ ਵਾਂਗ ਯੀ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਬੈਠਕ ਹੋਈ। ਇਸ ਬੈਠਕ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦ ਤੇ ਤਣਾਅ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਠੋਸ ਫੈਸਲੇ ਲਏ ਗਏ।
ਇਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰਡਰ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਾਧੂ ਮੀਟਿੰਗ ਪੁਆਇੰਟ ਅਤੇ ਹਾਟਲਾਈਨ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ, LAC ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸਮਝ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤਕ ਤੇ ਫੌਜੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਾਣੋ ਕੀ ਹਨ ਉਹ 8 ਵੱਡੇ ਬਿੰਦੂ
1. ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਨੇ ਸਰਹੱਦੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੁਹਰਾਈ। ਨਾਲ ਹੀ, ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਦੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣ ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਜਤਾਈ।
2. ਸਰਹੱਦੀ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਦੋਵਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੇ 2005 ਦੇ Political Parameters and Guiding Principles ਸਮਝੌਤੇ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ, ਉਚਿਤ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਤੌਰ ਤੇ ਸਵੀਕਾਰਯੋਗ ਹੱਲ ਲੱਭਣ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਜਤਾਈ।
3. ਸਰਹੱਦ ਨਿਰਧਾਰਣ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਤੇ ਕੰਮ ਤੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। Boundary Delimitation ਤੇ Expert Group ਅਤੇ Border Management ਤੇ WMCC ਦੇ ਅਧੀਨ Working Group ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਗੇ। ਦੋਵਾਂ ਸਮੂਹਾਂ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ Terms of Reference (ToR) ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
4. LAC ਤੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ WMCC, ਸਥਾਨਕ ਕਮਾਂਡਰ ਪੱਧਰ ਦੀਆਂ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮੌਜੂਦਾ ਫੌਜੀ-ਦੁਵੱਲੇ ਤੰਤਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਗਲਤਫਹਿਮੀ ਅਤੇ ਗਲਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ।
5. ਸਰਹੱਦ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਨਵੇਂ ਸੰਵਾਦ ਤੰਤਰ ਬਣਾਏ ਜਾਣਗੇ। General Level Mechanism/Senior Highest Military Commander (SHMC) ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਲਈ ਦੋ ਵਾਧੂ ਮੀਟਿੰਗ ਪੁਆਇੰਟ ਤੈਅ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, Eastern ਅਤੇ Middle Sectors ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਧੂ ਫੌਜੀ ਹਾਟਲਾਈਨ ਚੈਨਲ ਸਥਾਪਤ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣੀ।
6. ਕੈਲਾਸ਼ ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸਰਹੱਦੀ ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਭਾਰਤ ਨੇ ਚੀਨ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ Kailash-Manasarovar Yatra ਦੇ ਬੈਚ ਵਧਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਦੋਵਾਂ ਪੱਖਾਂ ਨੇ ਤਿੰਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਰਹੱਦੀ ਵਪਾਰਕ ਪੁਆਇੰਟਾਂ ਦੇ ਮੁੜ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਦਾ ਵੀ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ।
7. ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਦੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ। India-China Expert-Level Mechanism on Trans-border Rivers ਦੀ ਅਗਲੀ ਬੈਠਕ ਸਤੰਬਰ 2026 ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਹਾਈਡ੍ਰੋਲੌਜੀਕਲ ਡਾਟਾ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ MoUs ਦੇ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ।
8. 26ਵੀਂ Special Representatives ਵਾਰਤਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 2027 ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗੀ। ਯਾਨੀ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਹੱਦੀ ਵਿਵਾਦ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਾਰਤਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
