ਈਰਾਨ ਨੇ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ।
ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਵਿੱਚ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। 28 ਭਾਰਤੀ ਜਹਾਜ਼ ਵੀ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਫਸੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਮੋਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਕੂਟਨੀਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਈਰਾਨ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਮੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਤਹਿਰਾਨ ਦੇ ਇਸ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਗੈਸ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਵੀ ਵਧਣ ਤੋਂ ਰੋਕਿਆ।
ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਪੰਜ ਜਹਾਜ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਜਾਂ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਅਤੇ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ 16 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਜਹਾਜ਼ ਲਗਭਗ 92,700 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਐਲਪੀਜੀ ਲੈ ਕੇ ਮੁੰਦਰਾ ਅਤੇ ਕਾਂਡਲਾ ਦੇ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਦੋ ਹੋਰ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ, ਜਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਜਗ ਲਾਡਕੀ, ਵੀ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਪਾਰ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ 21 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
80,800 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਜਗ ਲਾਡਕੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇਹ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਵੇਰੇ 10:30 ਵਜੇ ਯੂਏਈ ਦੇ ਫੁਜੈਰਾਹ ਤੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ ਸੀ। 14 ਮਾਰਚ ਨੂੰ, ਜਗ ਲਾਡਕੀ ਯੂਏਈ ਦੇ ਫੁਜੈਰਾਹ ਸਿੰਗਲ ਪੁਆਇੰਟ ਮੂਰਿੰਗ ‘ਤੇ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਲੋਡ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਤੇਲ ਟਰਮੀਨਲ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ। ਫਿੰਡਰ ਤੋਂ ਜਹਾਜ਼-ਟਰੈਕਿੰਗ (VesselFinder) ਡੇਟਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੇਸ਼ ਵਿਭੋਰ ਵੀ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਇਹ ਹਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੰਜ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਿਕੰਦਰ :
ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ – ਐਲਪੀਜੀ ਟੈਂਕਰ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ – ਐਲਪੀਜੀ ਟੈਂਕਰ ਜਗ ਲਾਡਕੀ – ਕਰੂਡ ਆਇਲਟੈਂਕਰ ਜਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ – ਤੇਲ/ਕੈਮਿਕਲ ਟੈਂਕਰ ਦੇਸ਼ ਵਿਭੋਰ – ਕਰੂਡ ਆਇਲ ਟੈਂਕਰ
ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਛੇ ਐਲਪੀਜੀ ਟੈਂਕਰ, ਇੱਕ ਐਲਐਨਜੀ ਕੈਰੀਅਰ, ਚਾਰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ, ਇੱਕ ਰਸਾਇਣਕ ਉਤਪਾਦ ਟੈਂਕਰ, ਤਿੰਨ ਕੰਟੇਨਰ ਜਹਾਜ਼, ਦੋ ਬਲਕ ਕੈਰੀਅਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਡ੍ਰੇਜਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 28 ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਖਬਰ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 24 ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸਨ। ਸੋਮਵਾਰ ਤੱਕ, ਜਲਡਮਰੂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 22 ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਕਿਉਂ ਅਹਿਮ ਹੈ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼?
ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਗੋਲਬਲ ਐਨਰਜੀ ਟ੍ਰਾਂਸਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਸ਼ਿਪਮੈਂਟ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਸਤੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਘਨ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਤੇਲ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ‘ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਫਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਰਣਨੀਤਕ ਤੰਗ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤਹਿਰਾਨ ਨੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਜਹਾਜ਼ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਕੱਤਰ ਰਾਜੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਸਿਨਹਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੁੱਲ 28 ਭਾਰਤੀ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ: 24 ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਚਾਰ ਇਸਦੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਗੈਸ ਸੰਕਟ
ਹੋਰਮੂਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕਾਲਾਬਾਜ਼ਾਰੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਸਿਲੰਡਰ ਦੁੱਗਣੇ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਵੇਚੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਹੋਟਲ ਅਤੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਨੇ ਐਲਪੀਜੀ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਉਠਾਇਆ। ਕਾਂਗਰਸ ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਟਕਰਾਅ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਐਲਪੀਜੀ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਅਸਰ ਗਰੀਬਾਂ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਮੱਧ ਵਰਗ, ਆਮ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ, ਹੋਸਟਲਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਉਪਭੋਗਤਾਵਾਂ ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਪਾਰਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਅ ਤੇਜ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਐਡਵਾਇਜਰੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਗੱਲ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਸੀ ਕਿ ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਸਰਕਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤਿਆਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ। ਕਾਂਗਰਸ ਨੇ ਆਰੋਪ ਲਾਇਆ ਕਿ ਇਸ ਸੰਕਟ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਅਤੇ ਗਲਤ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਸਖ਼ਤ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਭਾਰਤ ਪਹੁੰਚ ਰਹੇ ਜਹਾਜ਼
ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਛੇ ਮੁੱਖ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ 2017 ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਾਰਗਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਲਾਗੂ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਆਪਣੇ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ, ਐਲਪੀਜੀ ਕੈਰੀਅਰ ਸ਼ਿਵਾਲਿਕ ਅਤੇ ਨੰਦਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਐਸਕਾਰਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਤਿੰਨ ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਜੰਗੀ ਜਹਾਜ਼ ਇਸ ਸਮੇਂ Gulf of Aden ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਰਗਰਮ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਜਿਬੂਤੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਾਕੂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਸੰਕਲਪ ਦੇ ਤਹਿਤ Gulf of Oman ਦੇ ਨੇੜੇ ਤਾਇਨਾਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦਾ ਗਾਈਡਡ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਆਈਐਨਐਸ ਸੂਰਤ ਇੱਥੇ ਤਾਇਨਾਤ ਹੈ, ਜੋ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
